Get Adobe Flash player
POLSKI PORTAL OUTDOOROWY Przesilenie letnie za -82 dni | facebook | x |
30/05/2012

Opactwo Cystersów w Mogile

Kraków-Mogiła. Klasztor Cystersów.
Historia

Zakon Cystersów powstał w 1098 r. we Francji w wyniku dążenia do odnowy życia monastycznego Benedyktynów z Molesme, którzy pod przewodnictwem św. Roberta opata przeszli do Citeaux-Cistercium i założyli nowy klasztor. Do pełnego rozkwitu zakonu przyczynił się swoją działalnością św. Bernard z Clairvaux, mnich cysterski, opat, doktor kościoła, inicjator drugiej wyprawy krzyżowej. Oprócz modlitwy, kontemplacji i pokuty Cystersi poświęcali się pracy takiej jak: szerzenie kultury rolnej, zakładanie ośrodków przemysłu i rzemiosła, architektura, budownictwo. Dzięki temu byli popierani przez władców i książąt, którzy chętnie sprowadzali "szarych mnichów" - jak zwano Cystersów - do swoich posiadłości, by zakładali klasztory.

Do Polski przybyli Cystersi ok. roku 1145. Powstaje wtedy klasztor w Lądzie, w 1147 w Wągrowcu, w 1154 w Jędrzejowie, w 1170 w Oliwie, w 1176 w Wąchocku i Sulejowie, w 1183 w Koprzywnicy. Do Mogiły Cystersi przybyli z Lubiąża koło Wrocławia w roku 1218. Sprowadził ich do swej posiadłości Wisław Odrowąż, pan Kacic i Prandocina. Z bliżej nieznanych przyczyn w roku 1222 Wisław zrzekł się prawa fundacji na rzecz swego brata, Iwona Odrowąża, biskupa krakowskiego. Tę też datę przyjmuje się jako rok założenia klasztoru w Mogile. Iwo przeniósł bowiem Cystersów do Mogiły i tu polecił zbudować klasztor. Cystersi mieli pomóc w usunięciu pozostałości pogańskich kultów, jakie od stuleci istniały w okolicy mogiły Wandy.

Dzwonnica
Pod kierunkiem pierwszego opata mogilskiego Piotra zakonnicy przystąpili do budowy klasztoru. Pracę ich przerwał w roku 1241 najazd Tatarów, którzy w znacznej mierze zniszczyli powstającą świątynię, mordując zakonników. Konsekracji kościoła dokonał bł. Jan Prandota bp krakowski w roku 1266 w obecności Bolesława Wstydliwego i jego małżonki bł. Kingi. Okres panowania Kazimierza Wielkiego to czas dobrobytu i rozwoju klasztoru. Odnowiono kościół i klasztor, zbudowano krużganki i refektarz. W 1389 roku Cystersi mogilscy prowadzili własną hutę ołowiu i odlewnię dachówek ołowianych, zaś w roku 1469 istniała przy klasztorze huta miedzi i srebra. Surowiec sprowadzano z Węgier.
Klerycy z Mogiły studiowali w Akademii Krakowskiej, a wielu zakonników jak: Jakub z Paradyża, Mikołaj Brygier, Jan Taczel było wykładowcami tej uczelni. W roku 1429 papież Marcin V ustanowił opata mogilskiego stróżem i obrońcą praw akademii krakowskiej.

W XVI w. za rządów opata Erazma Ciołka istniała w klasztorze szkoła malarsko-iluminatorska. Najsławniejszym jej przedstawicielem był Stanisław Samostrzelnik (zm. 1541) rodem z Krakowa, mnich z Mogiły. Freski jego pędzla pokrywają ściany Kościoła i klasztoru (bibuoteka, krużganki), a jego nieprzeciętny talent zabłysnął w miniaturach mszału pba Tomickiego, w żywotach abp gnieźnieńskich, modlitewnikach Zygmunta Starego, ewangeliarzu Tomickiego i w Liber Geneseos rodu Szydłowieckich. Dzieła Samostrzelnika są dziś rozproszone po muzeach europejskich. Znajdują się w Londynie, Oxfordzie, Monachium. Petersburgu i Mediolanie. Sławią wszędzie polski renesans, przynoszą dobre imię Polsce, Cystersom i Migile. Za Erazma Ciołka został otwarty dla wiernych kościół klasztorny (dotychczas objęty klauzurą), a wierni korzystali z drewnianego kościółka św. Bartłomieja.

Wielu spośród królów polskich przybywało do Mogiły. W klasztorze często gościła królowa Bona, Zygmunt Stary, Zygmunt August, Stefan Batory, Zygmunt III Waza. W roku 1655 Szwedzi pod dow. Wirtza okupowali klasztor. Kilku zakonników poniosło śmierć, do kościoła wprowadzono konnicę, skarbiec zrabowano. W roku 1657 sprzymierzone wojska austriackie zdobyły klasztor, w którym zamieszkiwał Jan Kazimierz z małżonką Marią Gonzagą. W roku 1708 w Mogile powstała wyższa uczelnia teologiczna, tzw. Studium Generalne z prawem nadawania stopni naukowych. W czasach niewoli i rozbiorów polski klasztor mogilski nie uległ kasacie jak inne klasztory cysterskie, leżał bowiem w obrębie tzw. Wolnego Miasta Krakowa. Jest zatem jednym z niewielu klasztorów na terenie Polski, które istnieją nieprzerwanie na przestrzeni 750 lat.

Ołtarz w ogrodzie klasztornym
W czasie okupacji hitlerowskiej klasztor został zajęty przez Niemców, zakonnicy rozproszeni. Ówczesny przeor wraz z kilku zakonnikami lata niewoli spędził w obozie w Oświęcimiu, potem w Dachau. Po wyzwoleniu klasztor odżywa. Zostaje erygowane studium teologiczne dla kleryków i gimnazjum. W latach 1946-48 odrestaurowano kościół klasztorny. Pousuwano barokowe i eklektyczne elementy architektoniczne, przywracając mu pierwotny wygląd. W latach 1962-66 przeprowadzono prace nad osuszeniem północnej strony kościoła, poożono posadzkę wg jej pierwotnego poziomu i zainstalowano ogrzewanie świątyni. Na millenium chrztu Polski urządzono dziedziniec przd kościołem z przylegającą pergolą. Od roku 1951 kościół klasztorny jest świątynią parafii Nowa Huta-Mogiła i służy celom wyznaczonym temu miejscu przed wiekami przez opatrzność bożą. W roku 1970 papież Paweł VI nadał kościołowi tutuł bazyliki mniejszej.

Główne zabytki

Kościół (1222-1266) zbudowany z cegły z użyciem kamienia do szczegółów architektonicznych i celów dekoracyjnych, w stylu wczesnogotyckim, z zachowaniem licznych elementów stylu romańskiego. Należą tu: prezbiterium, transept, kaplice bliżne oraz nawy boczne. Beczkowe sklepienie nawy głównej zostało zbudowane po pożarze w roku 1780. Wymiary kościoła: 67,5 m dł., 29 m szer.

Wnętrze kościoła zdobi polichromia. W glifach kilku okien przetrwały ślady fresków gotyckich. Prezbiterium, transept i pd. kaplice bliżne pokryte są polichromią z XVI w. wykonaną przez Stanisława Samostrzelnika. W pn. ramieniu transeptu kościoła (kaplica Krzyża Św.) znajduje się polichromia późnobarokowa. Resztę świątyni zdobi polichromia prof. Bukowskiego z roku 1918.

Sanktuarium Krzyża Świętego. Nawa główna bazyliki

Ołtarz Główny znajdujący się w prezbiterium to późnogotycki poliptyk z 1514 r. W szafie środkowej poliptyku jest posąg Matki Bożej z dzieciątkiem, a na dwu parach skrzydeł rzeźbionych i malowanych - sceny z życia i męki Chrystusa oraz prorocy. Na filarach u wejścia do prezbiterium są dwa ołtarze gotyckie z marmurową nadbudową z poł. XVII w. W Kaplicy Krzyża Św. (oddzielonej od nawy głównej barokową kratą z roku 1650) znajduje się ołtarz późnobarokowy, a w nim łaskami słynący krucyfiks z poł. XIV w. i antepedium z roku 1842.

W pd. części transeptu obok zakrystii jest renesansowy nagrobek Marcina Białobrzeskiego (zm. 1596) opata mogilskiego i biskupa kamienieckiego. Z tego samego okresu pochodzi nagrobek rycerza Walentego Goślickiego, przy wejściu do kościoła. Pod chórem znajduje się wczesnobarokowe epitafium Pawła Piaseckiego, bpa przemyskiego i historyka, z portretem zmarłego namalowanym przez Tomasza Dolabellę. W kościele znajdują się nadto barokowe epitafia Stefana Żółtowskiego (fundatora kraty w kaplicy Krzyża Św.) i Anny Grodzickiej.

W prezbiterium i w kaplicach bliżnich są witraże wykonane współcześnie przedstawiające sceny z życia p. Jezusa, M. Bożej i świętych. W kaplicach bliźnich na uwagę zasługuje piscina pochodząca z XIII w. oraz kapitele, jedne z elementami ceglanymi, inne bogato zdobione ornamentem roślinnym. W zakrystii można widzieć lawentarz marmurowy oraz osprzęty liturgiczne z XVI-XVIII w.

W gotyckich krużganakch zbudowanych za czasów Kazimierza Wielkiego znajdują się gotyckie i renesansowe płyty nagrobkowe przniesione z kościoła i kaplicy Krzyża Św. oraz portal z XIII w. Szczególną ozdobą klasztoru jest biblioteka znajdująca się nad pd. kaplicami bliźnimi wraz z archiwum, dostępne tylko dla celów naukowych. W pd. narożniku krużganków znajdowało się oratorium zakonne. Dziś, odnowione służy jako kaplica dla młodzieży akademickiej.

Wejście do ogrodu tylko grupowe z przewodnikiem. Na prawo jest tzw. Dom opacki zbudowany przez Marcina Białobrzeskiego w stylu renesansowym, dalej tzw. przeorat z popiersiem Zygmunta Starego i napisem "Pater Patriae". Ogród klasztorny jest otoczony murem noszącym ślady charakteru obronnego (nasyp, baszty). Za murem, w miejscu dawnych stawów rybnych są tzw. "Suche stawy" i stadion sportowy K.S. "Hutnik".

Zegar słoneczny na pd. ścianie kościoła z napisem "Adducam contra te tempus" - wyprowadzę przeciw tobie czas - przypomina mieszkańcom klasztoru, by prowadzili życie zgodnie ze swoim powołaniem - "Ora et labora" - na chwałę bogu i pożytek ludziom.

Strona internetowa Opactwa:
www.mogila.cystersi.pl

Rys historyczny pochodzi z tablicy informacyjnej przy klasztorze.

Ten artykuł jeszcze nie ma żadnych komentarzy.
Skomentuj!
Reklama
2012-2017 Oxygenium.pl - Polski Portal Outdoorowy email: redakcja@oxygenium.pl | tel: +48 696 502 449 | reklama | strona główna